ถาม
ผมมีเรื่องอยากจะสอบถามพระอาจารย์ครับ คือผมเป็นคนที่มีปัญหาในการทำอานาปานสติ ตรงที่ ผมมักจะชอบบังคับลมหายใจครับ เป็นมาเป็น 10 ๆ ปีแล้วทุกครั้งที่จะคิดจะนั่งสมาธิ ร่างกายจะเปลี่ยนจากการหายใจอัตโนมัติมาเป็นบังคับทุกที ผลที่ได้ก็คืออึดอัด หายใจไม่ทั่วท้องตอนนี้ ผมพยายามหาวิธีการมาแก้ ตอนนี้ได้แนวทางว่าลองพิจารณา กายานุสติ คือชำแหละเท้าตัวเอง แล้วพอจิตเริ่มสงบขึ้นผมก็จะสลับมาที่ลมหายใจ ซึ่งก็จะบังคับอยู่ดี
ท่านอาจารย์พอจะมีคำแนะนำ เพื่อที่จะแก้ไขปัญหาของการบังคับลมหายใจมั้ยครับ
ตอบ. พอมันทำมานาน มันก็คล้ายจะกลายเป็นความชินที่จะทำอย่างนั้น ทำใจให้สบายเวลานั่งสมาธิ ไม่ต้องเกร็ง พอเรามีสมาธิ ตั้งสติแล้วกลับมาที่ลมหายใจ ลองทำเหมือนกับว่าเราไม่ได้นั่งสมาธิ ลองทำเหมือนกับว่าเรากำลังนั่งอยู่เฉยๆ แล้วหายใจธรรมดาสิ เพราะปกติแล้วถ้าเราไม่นั่งสมาธิ เราก็ไม่ได้บังคับลมมันใช่มั้ย นั่นล่ะ ทำอย่างนั้นล่ะในเวลาทำสมาธิ จิตน่ะ ก็รู้ลมไปเรื่อยๆ มันเข้าก็ปล่อยให้มันเข้า มันหายใจออก ก็ปล่อยให้มันหายใจออก ไม่ต้องไปจับยึดลมเอาไว้.... พูดง่ายๆ ก็คือ ไม่ต้องไปยึดติดกับลมหายใจมันมาก ปล่อยให้มันหายใจเข้าๆ ออกๆ ไป มันจะหายใจเร็ว หรือหายใจช้าก็ช่างมัน มันเป็นเรื่องของมัน จิตเราก็แค่ตามรู้ไป
หรือ เมื่อเริ่มต้นพอพิจารณากายแล้ว พอจิตสงบ ลืมตาขึ้นแล้วหายใจปกติเหมือนที่ทั่วไปเขาทำกันในตอนที่ไม่ได้นั่งนั่นแหล่ะ หายใจเพื่อหายใจ หายใจเพื่อเอาอากาศเข้าไปเพื่อให้มีชีวิตอยู่ต่อไปได้เท่านั้น นั่นล่ะ หายใจอย่างนั้นล่ะ รู้ตัวอยู่เสมอเมื่อหายใจเข้าและออก เมื่อรู้สึกสงบจะหลับตาก็เอา เมื่อรู้สึกว่าเริ่มบังคับก็ลืมตาขึ้นมาอีกที
หรือ เริ่มนั่งโดยไม่ต้องตามดูลมหายใจ ไม่ต้องสนใจลมหายใจ สนใจอย่างอื่นแทนไปตลอดการทำสมาธิ จะกลับมาลมหายใจเป็นระยะๆ สัก 10 ครั้ง แล้วค่อยกลับไปที่กายเหมือนเดิมก็ได้
หรือ นั่งแบบไม่ต้องหลับตา นั่งขัดสมาธิเหมือนเดิม แต่ให้ลืมตา หายใจปกติ ตามองอยู่แต่กับอะไรบางอย่างจนจิตมีสมาธิ แทนการหายใจ
ความเคยชินทางกายอย่างนี้แก้ไขไม่ยาก ขอแค่มีสติรู้ตัวตลอดเวลา ความเคยชินจะได้ไม่ส่งผล มันจะส่งผลน้อยลงเรื่อยๆ เมื่อฝึกเมื่อฝืนมัน ค่อยๆ ปรับเอาเถิด
